Ως περιγεννητική περίοδος ορίζεται το διάστημα από την σύλληψη έως και ένα χρόνο μετά τον τοκετό. Η αλληλεπίδραση ορμονικών, βιολογικών και ψυχοσυναισθηματικών αλλαγών που συντελούνται κατά την περίοδο αυτή, μπορούν να πυροδοτήσουν την εμφάνιση κάποιων ψυχικών διαταραχών ή να εντείνουν ήδη υπάρχουσες.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, στις αναπτυγμένες χώρες, το 10% των εγκύων και το 13% των νέων μητέρων υποφέρουν από ψυχικά προβλήματα, κυρίως κατάθλιψη ή αγχώδεις διαταραχές, ενώ στις αναπτυσσόμενες χώρες, τα ποσοστά ανεβαίνουν στο 15.6% για τις έγκυες και στο 19.8% για τις νέες μητέρες.
Η ψυχική υγεία κατά την διάρκεια της περιγεννητικής περιόδου είναι ιδιαίτερα σημαντική και μπορεί να επηρεάσει την εγκυμοσύνη, τον συναισθηματικό δεσμό μητέρας-βρέφους και την μελλοντική ψυχοβιολογική ανάπτυξη του παιδιού. Ως επιπτώσεις των περιγεννητικών ψυχικών διαταραχών έχουν αναφερθεί ο πρόωρος τοκετός, το χαμηλό βάρος γέννησης, οι πρώιμες νεογνικές αναπτυξιακές διαταραχές, νευροαναπτυξιακά προβλήματα εφήβων καθώς και ψυχικά και κοινωνικά προβλήματα νεαρών ενηλίκων. Τα προβλήματα ψυχικής υγείας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης συνδέονται επίσης με βλαβερές και ανθυγιεινές συμπεριφορές, όπως το κάπνισμα και η χρήση διαφόρων ουσιών, όπως τα ναρκωτικά, που μπορούν να προκαλέσουν χαμηλή ποιότητα ζωής για τη μητέρα και το παιδί.
Ως παράγοντες ρίσκου έχουν βρεθεί το συναισθηματικό, κοινωνικό και γενικό αίσθημα μοναξιάς, η έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης, η ποιότητα του γάμου μαζί με χαμηλή ικανοποίηση από το γάμο, τα στεσογόνα γεγονότα ζωής, ιστορικό έκτρωσης ή αποβολής και η ενδοοικογενειακή βία. Επίσης, η ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη σε συνδυασμό με το χαμηλό κοινωνικό-οικονομικό στάτους και την έλλειψη υποστηρικτικού δικτύου καθώς και τη μη αποδοχή της εγκυμοσύνης φαίνεται να συνδέονται με ψυχικά προβλήματα κατά την περιγεννητική περίοδο.
Αντιθέτως, οι θετικές διαπροσωπικές σχέσεις και η ύπαρξη ενός υποστηρικτικού δικτύου έχουν θετική επίδραση στην περιγεννητική ψυχική υγεία. Μετριάζουν τα επίπεδα stess και άγχους, συνδέονται με λιγότερα καταθλιπτικά συμπτώματα και επηρεάζουν μακροπρόθεσμα τα επίπεδα βιο-ψυχο-κοινωνικής υγείας της εγκύου αλλά και των παιδιών της.
Η πρώιμη ανίχνευση παραγόντων ρίσκου από τους επαγγελματίες υγείας και η έγκαιρη παραπομπή των γυναικών για λήψη υπηρεσιών ψυχικής υγείας μπορεί να δράσει προστατευτικά. Οι περιγεννητικές ψυχικές διαταραχές μπορούν να αντιμετωπιστούν μέσω ψυχοθεραπείας και όπου απαιτείται, με ταυτόχρονη λήψη φαρμακευτικής αγωγής. Με τον τρόπο αυτό υποστηρίζεται η ψυχική ευημερία της μητέρας, του νεογέννητου και συνολικά όλης της οικογένειας.
Βιβλιογραφία
Alipour Z, Kheirabadi GR, Kazemi A, Fooladi M. The most important risk factors affecting mental health during pregnancy: a systematic review. East Mediterr Health J. 2018;24(6):549–559.
Chauhan A, Potdar J (October 25, 2022) Maternal Mental Health During Pregnancy: A Critical Review. Cureus 14(10): e30656. DOI 10.7759/cureus.30656.
Monterrosa-Castro Á, Romero-Martínez S, Monterrosa-Blanco A. Positive maternal mental health in pregnant women and its association with obstetric and psychosocial factors. BMC Public Health. 2023.